قاعده مرور زمان چيست؟
قاعده مرور زمان چيست؟
قاعده مرور زمان چيست؟
پاسخ:
اگر مراد نقش زمان و مكان در اجتهاد باشد، پاسخ اين است: زمان و مكان در استنباط احكام و بار كردن حكم روي موضوعات تأثير دارد.
البته
مراد زمان و مكان نيست، چون زمان و مكان تأثيري در حكم شرعي ندارد و تغيير
آن ها باعث تغيير حكم شرعي نمي شوند، بلكه مراد اوضاع و احوالي است كه در
زمان يا مكان پديد آمده است وحكم و موضوع حكم شرعي را متعيّن مي سازد و
تغيير آن باعث تغيير حكم و موضوع حكم شرعي مي گردد.(1)
يكي از مؤلفه
هايي كه تغيير آن باعث تغيير حكم شرعي مي شود، عرفيات جامعه است، مثلاً
شرعاً شرطي كه ضمن عقد باشد و يا صراحتاً شرط نشده، ولي مبناي عرف بر آن
شرط باشد، لازم الوفا است، ليكن چه چيزي را عرف شرط مي داند؟ عرف ها
مختلفند. يكي از جاهايي كه مرد مي تواند عقد ازدواج را به هم بزند (البته
بعضي مي فرمايند نمي توان عقد را به هم زد) موردي است كه با كرده بودن دختر
را شرط كردهيا لفظاً شرط نكرده باشد، ليكن مبناي عقد عرفاً بر بكارت زوجه
باشد.(2)
در كشورها مبناي عرفي مثلاً در مورد باكره بودن دخترها مختلف
است. در ايران نيز مسئلة از همين قرار است، ولي در برخي كشورها بر عكس است.
از اين رو در آن كشورها چنان چه مردي لفظاً و صراحتاً با كره بودن را شرط
نكرده باشد، بعداً در صورتي كه زوجه اش باكره نباشد، نمي تواند به استناد
مبناي عرفي ، عقد را به بهانة اين كه خانمش با كره نبوده، به هم بزند. يا
مثلاً شطرنج تا زماني كه آلت قمار بود، حرام بود. وقتي آلت قمار بودنش را
از دست داد و برد و باختي در بين نشد، جايز شد.(3)
بنابراين زمان و مكان به معنايي كه گذشت، در حكم شرعي اثر دارند.
1. مجلة نقد و نظر ، سال 2، شمارة 5، سال 1374، ص 222.
2. توضيح المسائل مراجع، ج 2، ص 422، مسئلة 2444.
3. امام خميني، استفتائات ، ج 2، ص 10، سؤال 21.